Rewolucyjna rozprawa z historii prawa na Uniwersytecie Paris Lodron w Salzburgu ujawnia kluczowe fakty dotyczące słynnej bulli „Vox in Excelso”.
Sophie Kirchgasser w swojej nowatorskiej dysertacji przeanalizowała rolę bulli Vox in Excelso. Jej badania wykazały, że bulla rozwiązująca Zakon Templariuszy nie jest prawnie ważna, ponieważ prawdopodobnie była jedynie „przemówieniem” o winie Zakonu, później określonym jako bulla. Kasata Zakonu nie opierała się więc na prawomocnej decyzji kościelnej, lecz na motywach ekonomicznych króla Francji Filipa IV i Zakonu Joannitów, obu zainteresowanych bogactwem templariuszy.
Pogłębione badania nad bullą Vox in Excelso, przeprowadzone przez Kirchgasser w jej liczącej około 300 stron dysertacji, doprowadziły do jednoznacznego wyniku. Wykazała ona, że Zakon Templariuszy nigdy nie został prawnie zniesiony, ponieważ bulla opiera się na błędnych cytatach.
„Nasze badania opierają się na licznych elementach historycznych, filologicznych i prawnych, przedstawionych po raz pierwszy w tej formie w dysertacji i w pracy Salzburg International Templer Studies Network”
podkreśla prawnik Daniele Mattiangeli z Wydziału Prawa Uniwersytetu w Salzburgu.
Przypisy ujawniają nowe odkrycia
Bulla Vox in Excelso, uznawana za niepodważalną przez Papieski Komitet Historii, znajduje się w różnych nowożytnych zbiorach bulli i dekretów soborów kościelnych. Wszystkie te teksty są identyczne. Kirchgasser skupiła uwagę na przypisach do tych tekstów i odkryła, że obecna wersja oficjalna pochodzi od Jaime Villanueva już z 1806 roku, a następnie została zacytowana przez Hefelego w 1866 roku w czasopiśmie Theologische Quartalschrift. Obie wersje odwołują się do kopii odnalezionej w Katalonii, dziś niemożliwej do odnalezienia. Inna kopia znajduje się w Barcelonie, ale nie jest oryginałem pochodzącym z kancelarii papieskiej Klemensa V. Kirchgasser wskazała i udokumentowała setki różnic w stosunku do tekstu Villanuevy, podważając podstawę prawną bulli. Oznacza to, że wersja Villanuevy, uznawana za oficjalną i pewną, nie opiera się na kopii barcelońskiej, co pozbawia tekst wartości prawnej z powodu błędnego cytatu.
Sobór nie zatwierdził kasaty Zakonu
Innym kluczowym aspektem jest to, że bulla została ogłoszona jako zwykła „decyzja apostolska”, mimo braku oficjalnego podpisu Papieża. Współczesne relacje, takie jak relacja Waltera z Guisborough, potwierdzają, że sobór nie zatwierdził kasaty Zakonu Templariuszy. Guisborough dokumentuje, że pewien duchowny zagroził ekskomuniką obecnym na soborze, jeśli sprzeciwią się decyzji w sprawie templariuszy. Stoi to w sprzeczności ze stwierdzeniem zawartym w bulli, według którego templariusze zostali zniesieni „concilio approbante” (za aprobatą soboru).
Sophie Kirchgasser przeszukała najważniejsze archiwa Europy, nie znajdując żadnego oryginalnego dokumentu bulli, a dostępne kopie wykazują znaczne różnice. Brak odnalezienia oryginałów zarówno w archiwach watykańskich, jak i gdzie indziej wzmacnia hipotezę, że bulla Vox in Excelso nigdy nie istniała. Prawdopodobnie nie jest to bulla kasacyjna, lecz rodzaj „przemówienia politycznego” o winie Zakonu Templariuszy podczas soboru w Vienne.
Podział dóbr w „Ad Providam” jest autentyczny
Inaczej niż w przypadku poprzedniej, istnieje wiele kopii bulli Ad Providam, która regulowała majątek Zakonu Templariuszy i orzekała jego koniec ekonomiczny. Na mocy Ad Providam wszystkie dobra templariuszy zostały przekazane joannitom, a Zakon Templariuszy utracił cały swój majątek, co w następnych latach doprowadziło do jego wygaśnięcia. Większość templariuszy przeszła do innych zakonów lub wróciła do dawnego życia.
Dysertacja wykazuje, że zniszczenie Zakonu Templariuszy było silnie uwarunkowane interesami ekonomicznymi króla Francji Filipa IV, który dążył do zapewnienia sobie i koronie dóbr Zakonu, dając początek kampanii przeciwko templariuszom. Te intrygi polityczne doprowadziły w końcu do „przemówienia” o winie Zakonu, przedstawionego jako bulla, bez wymaganych przesłanek prawnych.
„Ta rekonstrukcja historyczna mogłaby przywrócić pozycję prawną Zakonu Templariuszy, a Papież mógłby zrehabilitować Zakon”
twierdzą przekonani autorka dysertacji Sophie Kirchgasser i historyk prawa Daniele Mattiangeli.
Źródła:
- https://www.plus.ac.at/news/aufloesung-des-templerordens-ungueltig/
- https://www.myscience.at/news/wire/aufloesung_des_templerordens_ungueltig-2024-plus
- https://oe1.orf.at/programm/20241112/775751/Der-Templerorden-zu-Unrecht-aufgehoben
